Skolioza

Badanie wad postawy u dzieci
14 września 2020
Show all

CZYM JEST SKOLIOZA?

Skolioza idiopatyczna jest zniekształceniem kręgosłupa o nieznanych przyczynach. Zachodzi ona w trzech płaszczyznach:

  • czołowej – zgięcie boczne kręgosłupa
  • strzałkowej – spłycenie lub pogłębienie naturalnych krzywizn kręgosłupa: kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej
  • poprzecznej – rotacja osiowa kręgów

Aby mówić o skoliozie zmiany muszą zachodzić we wszystkich trzech płaszczyznach.

Skolioza zazwyczaj występuje u dzieci, rzadziej u dorosłych. Ze względu na czas występowania zmian skoliozy dzielimy na:

  • Wczesnodziecięce – do 3rż.
  • Dziecięce – 3-10rż.
  • Młodzieńcze – powyżej 10rż.

Skolioza dziecięca częściej dotyczy dziewczynek i zazwyczaj występuje prawostronne skrzywienie w odcinku piersiowym kręgosłupa. Ulega największemu pogorszeniu w okresie dojrzewania.

Stopień zniekształcenia kręgosłupa określamy kątem Cobba. Jest on wyznaczany na podstawie zdjęcia rentgenowskiego kręgosłupa.  Aby zdiagnozować  skoliozę kąt Cobba musi wynosić minimum 10°.

JAK POWSTAJE SKOLIOZA?

Przyczyny powstawania skolioz idiopatycznych nie są znane. Istnieje wiele teorii tłumaczących rozwój skoliozy m.in. teoria wad wrodzonych, teoria związana z pierwotną asymetrią ciała, teoria związana ze zmianami w układzie nerwowym  lub z asymetrią napięć mięśniowych i więzadłowych. Są to jednak tylko teorie i ciężko jest wskazać jedną konkretną przyczynę. Czynnikami ryzyka, które mogą wpływać na postawę ciała, a w późniejszym okresie przyczyniać się do powstawania zmian strukturalnych w obrębie kręgosłupa są otyłość, zaburzenia hormonalne, hipermobilność stawowa, obniżone napięcie mięśniowe, asymetria ciała i przewlekłe dolegliwości bólowe wpływające na sposób poruszania się lub ustawiania ciała w przestrzeni. Skolioza może również towarzyszyć chorobom genetycznym np. przy dystrofii mięśniowej, a także przy wadach wrodzonych m.in. w przypadku wad serca.

Skolioza idiopatyczna zazwyczaj postępuje, a tempo zmian zależne jest od wieku i rodzaju postępowania podjętego w celu zatrzymania progresji.

JAK DIAGNOZUJEMY SKOLIOZĘ?

Badanie dziecka z podejrzeniem skoliozy fizjoterapeuta rozpoczyna od badania fizykalnego, polegającego na wzrokowej ocenie sylwetki dziecka. Podejrzenie skoliozy pojawia się w momencie, gdy fizjoterapeuta zaobserwuje w ciele asymetryczne ustawienie łopatek, nierówność na poziomie kolców biodrowych miednicy oraz pozorny skrót kończyny dolnej. W skłonie tułowia w przód zauważalne będzie uniesienie jednej ze stron tułowia (garb żebrowy lub wał lędźwiowy), co terapeuta sprawdzi wykorzystując skoliometr, dzięki czemu będzie mógł określić stopień rotacji tułowia. Dalej pojawiać się może spłycenie fizjologicznej kifozy piersiowej lub pogłębienie lordozy lędźwiowej, zależne od umiejscowienia zmian oraz zaawansowania skoliozy. Spłycone będzie też jedno z wcięć taliowych. Wszystkie te zmiany są wskazaniem do skierowania dziecka przez terapeutę na konsultację do lekarza ortopedy, który zleci wykonanie zdjęcia RTG.  Tylko zdjęcie rentgenowskie kręgosłupa wraz z podanym kątem Cobba jest w stanie jednoznacznie wskazać zmiany strukturalne w obrębie kręgosłupa i ich stopień zaawansowania.

JAK LECZYMY SKOLIOZĘ?

Leczenie skoliozy zależne jest od stanu zaawansowania zmian w kręgosłupie. Zalecanie postępowanie rehabilitacyjne jest klasyfikowane wg wartości kąta Cobba:

SkoliozaWartość kąta CobbaZalecane postępowanie
Poniżej 20°Obserwacja i/lub fizjoterapia
II°20°- 40°Gorsetowanie i fizjoterapia
III°Powyżej 40°Leczenie operacyjne

 

Leczenie skupia się na indywidualnym podejściu do pacjenta i w pierwszej kolejności uświadomieniu rodzica i dziecka o dysfunkcji i asymetriach w układzie ruchu. Wraz z rodzicem i dzieckiem terapeuta analizuje zdjęcie rentgenowskie i tłumaczy jak może przebiegać postęp skoliozy. Kolejnym etapem jest przygotowanie dziecka do korekcji. Terapia rozpoczyna się od usunięcia barier mięśniowo-powięziowych, które uniemożliwiają czynną korekcję. Wykorzystywane są różne techniki relaksacji i mięśniowo-powięziowego uwalniania. Dalej rozpoczynana jest nauka autokorekcji przed lustrem, ćwiczenia oddechu derotacyjnego/korekcyjnego i ćwiczenia stabilizacyjne oraz rozciągające ukierunkowane na daną skoliozę. W terapii wykorzystujemy  metody takie jak:

  • metoda FITS (Funkcjonalna Indywidualna Terapia Skolioz);
  • terapia relaksacji mięśniowo-powięziowej;
  • terapia punktów spustowych;
  • techniki osteopatyczne;
  • PIR ( Poizometryczna relaksacja mięśni);
  • neuromobilizacje;
  • elementy terapii manualnej;
  • ćwiczenia korekcyjne i oddechowe;

W przypadku bardziej zaawansowanych skolioz (powyżej 20° Cobba) konieczne jest wdrożenie leczenia gorsetowego w celu spowolnienia progresji. Jeśli wprowadzone leczenie nie przynosi oczekiwanych rezultatów lekarz specjalista może zdecydować się na leczenie operacyjne. Ma to miejsce w sytuacji, gdy skolioza przekracza 40° Cobba i zagraża życiu dziecka ze względu na duże zmiany w układzie oddechowym i krążenia, a także deformacje tułowia są na tyle duże, że utrudniają prawidłowe funkcjonowanie.

Trzeba zaznaczyć, że wszystkie działania podjęte w czasie leczenia skoliozy mają za zadanie spowolnić lub zahamować progresję skoliozy, jednak nie są w stanie odwrócić zmian strukturalnych, do których już doszło. Dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie i szybkie podjęcie terapii.

JAKIE SĄ POWIKŁANIA NIELECZONEJ SKOLIOZY?

Nieleczona skolioza może w szybkim tempie postępować i doprowadzić do znacznych zmian strukturalnych w obrębie tułowia. Dochodzi do deformacji klatki piersiowej i pojawienia się garbu żebrowego, a także do asymetrycznego ustawienie miednicy i pozornego skrótu kończyny dolnej. Deformacje w obrębie klatki piersiowej wpływają na narządy wewnętrzne, które klatka osłania. Dochodzi do zmniejszenia pojemności płucnej oraz zmian w obrębie układu sercowo-naczyniowego. Nieleczona skolioza doprowadza do trwałych zmian i uszczerbku na zdrowiu, dlatego należy podejmować terapię i hamować postępowanie choroby.